Belki de Her Şey Bir 'Sebep' Ararken Yanılıyoruzdur
Her zaman öyle bir eğilimim olmuştur; olaylar zincirini kurarken, en küçük bağı oluşturan halkayı bile bulma takıntısı. Siyaset sahnesindeki bir hamle, ekonomik bir döngüdeki beklenmedik değişim ya da medyanın sunduğu o organik kaotik görüntü, benim entelektüel egomu tatmin etme ihtiyacına hizmet etmiş olabilir. Her şeyin, büyük, kusursuz bir mekanizmanın dişlileri gibi birbirine kenetlendiğine inanma eğilimi... Bu, analitik bir zihnin doğasında olan, sağlıklı bir eleştirel mesafeden çok, tam tersi bir takıntıya dönüşebiliyor.
Bu serideki önceki yazılarımda, rastlantısallığı bir tür bilgi kirliliğine karşı bir savunma mekanizması olarak kullanmaya çalıştım. Her olayın, ardında derin bir nedensellik ağı barındırdığına dair bir takıntı geliştirmiştim. Herkesin, özellikle de komplocu zihinlerin, o görkemli, kusursuz senaryoyu görme arzusu bunu tetikler. Bizler, gazeteciler olarak, olayların nedenlerini bulmakla yükümlüyüz. Bir felaketin nedenini bulmak, onu çözmek, onu anlatısal bir düzleme oturtmak zorundayız. Bu, doğal bir profesyonel görevdir.
Ancak, bu derinlemesine arayışın bir noktada, kendi kör noktamıza dönüşebileceğini fark ettim. Var olmayan bir nedensellik zincirini, var olan bir olay uğruna zorla inşa etmeye çalışmak, o olayın kendi özerkliğini yok saymak anlamına gelmiyor mu?
Belirsizliğin Kabul Zorluğu
İnsan zihni, kaosu tolere etmekte zorlanır. Kaos, ancak bir nedeni olduğunda sindirilebilir. Bir deprem olduysa, bunu sadece jeolojik plakaların çarpışması olarak görmek yetiniriz; o anın getirdiği öngörülemez çöküşü, anlatısal olarak arka plana iteriz. Ama bilinçli bir gözlemci olarak, bazen o öngörülemez çatlakların, büyük sistemlerin en çıplak hakikatini sunduğunu görmekten kaçınıyoruz. Her şeyin bir amacı olması gerektiği inancı, bizi o 'amaçsız' anların gerçeğiyle yüzleşmekten alıkoyuyor.
Geçtiğimiz günlerde karşılaştığım bir medya döngüsü, bu takıntımın sınırlarını zorladı. Birkaç küçük, birbirinden bağımsız gibi görünen olay, kolektif bilinçaltımızda birleşip, bütünsel, büyük bir komplo teorisine indirgendi. Benim görevim, bu parçaları alıp, en azından onlar için mantıklı bir diyalog kurmaya çalışmaktı. Ancak o an fark ettim ki, benim kurmaya çalıştığım o 'mantık' ağı, sadece kendi kurduğum bir illüzyonun en sofistike versiyonuydu.
Benim hatam, bir olayın olmuş olmasının ötesine geçme ısrarım oldu. O olayın, sadece o an geldiği gibi, sebeplere indirgenmeden var olma hakkına sahip olduğunu teslim etmek. Bu, büyük bir entelektüel teslimiyet gerektiriyor; yani, anlatının tamamını bir kasnağa oturtma zorunluluğunu bırakmak.
Bu bilinçlenme, bir rahatlama mı, yoksa daha büyük bir boşluğun başlangıcı mı bilmiyorum. Ancak bu boşluk, belki de gerçekliğin kendisidir: Bağlantısız görünen o anlık titreşimler, bazen en güçlü ve en saf bilgi alışverişini kuruyor olabilir. Ve bu alışverişin, benim ısrarla istediğim gibi "iyi düzenlenmiş" bir neden-sonuç ilişkisi içinde olması gerekmeyebilir. Olay, sadece oldu. Nokta. Bu sadelik, en büyük analitik meydan okumamız olmalı.