Gündemin Filtresi

Her Şeyin Bir Bağlantısı Var: O "Rastgele" Gündeme Yeniden Bakış

Yirmi yılı aşkın bir süredir, bu bilgi okyanusunda kendi küçük gemimle yol alıyorum. Her gün yeni bir veri akışı, bir olay örgüsü, bir iddia geliyor. Ve bu çağın en büyük yanılgısı da tam olarak bu: Her şeyin kaotik bir rastlantı olduğu inancı. Oysa ben, bazen geriye dönüp baktığımda, bu "rastgele" olarak etiketlediğim olay akışlarımın bile, aslında örülmüş, belirli bir gerilim hattı içinde olduğunu fark ediyorum. Bu, benim için sürekli bir epistemolojik mücadele; algının kendisini sorgulama eylemi.

Geçmişte yazdığım bazı metinlerde, o dönemin olgusunu yakalayamadığım için, o anki sınırlı çerçevemin yüzünden, bir olayın ya da bir olayın parçası olan bir ayrıntının tamamen tesadüfi olduğuna kanaat getirmişim. Örneğin, bir ekonomik döngünün kırılma noktasındaki küçük bir bürokratik gecikmeyi, ya da siyasi bir söylemin medyaya yansımasındaki o beklenmedik gecikmeyi, sürecin doğal, çözülmez bir gürültüsü gibi görmüşüm. Bu, o dönemki benim bencilce bir zaafımdı sanırım; büyük resmi görmezden gelerek, parçayı bütünün bir zorunluluğu olarak okuyamama hali.

Tesadüfün Yanılgısı

Bizler, medya okuyucuları olarak, hayatın büyük anlatılarını çözmeye programlanmış zihinlerle donatılmış bulunuyoruz. Ve bu anlatıların kusursuz bir çizgi üzerinde ilerlemediğini görmek, başlangıçta büyük bir entelektüel dirence neden oluyor. Biz, kaosun kendisini bir nihai durum olarak kabul etmeye eğilimliyoruz. "Bu kaotik, bu öngörülemez, bu bir sistem hatası." Bu tür yargılar, aksiyon almayı erteleme lüksünü sunuyor.

Ancak beni en çok rahatsız eden nokta, bu "kontrol dışı" görünen değişkenlerin çoğu zaman, sadece bizim yüksek seviyeli analitik filtrelerimiz tarafından henüz çözülmemiş birer girdi değişkeni olması. Bahsettiğim küçük gecikme, o büyük finansal hareketin ancak o gecikme sayesinde, beklenmedik bir kaldıraç görevi görerek katlanarak büyüyen bir olay zincirinin tetikleyicisi olmuş olabilir. Veya bir siyasi liderin, o anki ruh halini belirleyen, tüm gözlerden kaçan, basit bir kişisel gerilim hattı, aslında benim bütün bir ulusal politikadaki değişim tahminimle aynı kökene sahip olabilir.

Bu farkındalık, hem bir güç hem de büyük bir yükümlülüktür. Güç, çünkü her olayın bir nedeni var ve bu nedenler bulunabilir. Yükümlülük ise, bu ince bağlantıları kurabilecek kadar sabırlı ve eleştirel olmaktır.

Filtrenin Derinliği

Benim bu sürekli geri vites geçişim, basitçe bir "ne oldu?" sorusuna değil; "Bu olayın olması neden kaçınılmazdı?" sorusuna cevap arama çabasından ibaret. Eğer bir olayı rastgele kabul edersek, o olayı bir sonraki sefer engellemek için gereken entelektüel sermayeyi harcamış oluruz. Ve tam da bu noktada, o "alakasız" görünen küçük detaylar, en değerli yapısal veriye dönüşürler.

Dolayısıyla, bu yazı benim için basit bir pişmanlık değil; metodolojik bir düzeltmedir. Geçmişteki benliğime sesleniyorum: O kusursuz hattın ardındaki titreşimi göz ardı etme. Çünkü o titreşim, çoğu zaman tüm sistemin yeniden ayarlandığını gösteren en net sinyaldir.